CHAPTER THREE
Yamarāja Instructs His Messengers
Yamarāja continued, “The essence of sanātana-dharma, or eternal religion, is extremely confidential. No one but the Lord Himself can deliver that confidential religious system to human society. It is by the mercy of the Lord that the transcendental system of religion can be understood by His pure devotees, and specifically by the twelve mahājanas Lord Brahmā, Nārada Muni, Lord Śiva, the Kumāras, Kapila, Manu, Prahlāda, Janaka, Bhīṣma, Bali, Śukadeva Gosvāmī and me. Other learned scholars, headed by Jaimini, are almost always covered by the illusory energy, and therefore they are more or less attracted by the flowery language of the three Vedas, namely Ṛg, Yajur and Sāma, which are called trayī. Instead of becoming pure devotees, people captivated by the flowery words of these three Vedas are interested in the Vedic ritualistic ceremonies. They cannot understand the glories of chanting the holy name of the Lord. Intelligent persons, however, take to the devotional service of the Lord. When they chant the holy name of the Lord without offenses, they are no longer subject to my rulings. If by chance they commit some sinful act, they are protected by the holy name of the Lord because that is where their interest lies. The four weapons of the Lord, especially the club and the Sudarśana cakra, always protect the devotees. One who chants, hears or remembers the holy name of the Lord without duplicity, or who prays or offers obeisances to the Lord, becomes perfect, whereas even a learned person may be called to hell if he is bereft of devotional service.”
Devanagari
निशम्य देव: स्वभटोपवर्णितं
प्रत्याह किं तानपि धर्मराज: ।
एवं हताज्ञो विहतान्मुरारे-
र्नैदेशिकैर्यस्य वशे जनोऽयम् ॥ १ ॥
Verse text
niśamya devaḥ sva-bhaṭopavarṇitaṁ
pratyāha kiṁ tān api dharmarājaḥ
evaṁ hatājño vihatān murārer
naideśikair yasya vaśe jano ’yam
Synonyms
Translation
Purport
Devanagari
कुतश्चनर्षे श्रुतपूर्व आसीत् ।
एतन्मुने वृश्चति लोकसंशयं
न हि त्वदन्य इति मे विनिश्चितम् ॥ २ ॥
Verse text
kutaścanarṣe śruta-pūrva āsīt
etan mune vṛścati loka-saṁśayaṁ
na hi tvad-anya iti me viniścitam
Synonyms
Translation
Devanagari
भगवत्पुरुषै राजन् याम्या: प्रतिहतोद्यमा: ।
पतिं विज्ञापयामासुर्यमं संयमनीपतिम् ॥ ३ ॥
Verse text
bhagavat-puruṣai rājan
yāmyāḥ pratihatodyamāḥ
patiṁ vijñāpayām āsur
yamaṁ saṁyamanī-patim
Synonyms
Translation
Devanagari
कति सन्तीह शास्तारो जीवलोकस्य वै प्रभो ।
त्रैविध्यं कुर्वत: कर्म फलाभिव्यक्तिहेतव: ॥ ४ ॥
Verse text
kati santīha śāstāro
jīva-lokasya vai prabho
trai-vidhyaṁ kurvataḥ karma
phalābhivyakti-hetavaḥ
Synonyms
Translation
Purport
Devanagari
कस्य स्यातां न वा कस्य मृत्युश्चामृतमेव वा ॥ ५ ॥
Verse text
śāstāro daṇḍa-dhāriṇaḥ
kasya syātāṁ na vā kasya
mṛtyuś cāmṛtam eva vā
Synonyms
Translation
Purport
Devanagari
शास्तृत्वमुपचारो हि यथा मण्डलवर्तिनाम् ॥ ६ ॥
Verse text
bahūnām iha karmiṇām
śāstṛtvam upacāro hi
yathā maṇḍala-vartinām
Synonyms
Translation
Purport
Devanagari
शास्ता दण्डधरो नृणां शुभाशुभविवेचन: ॥ ७ ॥
Verse text
seśvarāṇām adhīśvaraḥ
śāstā daṇḍa-dharo nṝṇāṁ
śubhāśubha-vivecanaḥ
Synonyms
Translation
Devanagari
चतुर्भिरद्भुतै: सिद्धैराज्ञा ते विप्रलम्भिता ॥ ८ ॥
Verse text
na loke vartate ’dhunā
caturbhir adbhutaiḥ siddhair
ājñā te vipralambhitā
Synonyms
Translation
Purport
Devanagari
व्यामोचयन्पातकिनं छित्त्वा पाशान प्रसह्य ते ॥ ९ ॥
Verse text
asmābhir yātanā-gṛhān
vyāmocayan pātakinaṁ
chittvā pāśān prasahya te
Synonyms
Translation
Purport
Devanagari
नारायणेत्यभिहिते मा भैरित्याययुर्द्रुतम् ॥ १० ॥
Verse text
yadi no manyase kṣamam
nārāyaṇety abhihite
mā bhair ity āyayur drutam
Synonyms
Translation
Purport
Devanagari
इति देव: स आपृष्ट: प्रजासंयमनो यम: ।
प्रीत: स्वदूतान्प्रत्याह स्मरन् पादाम्बुजं हरे: ॥ ११ ॥
Verse text
iti devaḥ sa āpṛṣṭaḥ
prajā-saṁyamano yamaḥ
prītaḥ sva-dūtān pratyāha
smaran pādāmbujaṁ hareḥ
Synonyms
Translation
Purport
Devanagari
परो मदन्यो जगतस्तस्थुषश्च
ओतं प्रोतं पटवद्यत्र विश्वम् ।
यदंशतोऽस्य स्थितिजन्मनाशा
नस्योतवद्यस्य वशे च लोक: ॥ १२ ॥
Verse text
paro mad-anyo jagatas tasthuṣaś ca
otaṁ protaṁ paṭavad yatra viśvam
yad-aṁśato ’sya sthiti-janma-nāśā
nasy otavad yasya vaśe ca lokaḥ
Synonyms
Translation
Purport
otāḥ protāś ca sa sthitāḥ
evaṁ viṣṇāv idaṁ viśvam
otaṁ protaṁ ca saṁsthitam
Devanagari
बध्नाति तन्त्र्यामिव दामभिर्गा: ।
यस्मै बलिं त इमे नामकर्म-
निबन्धबद्धाश्चकिता वहन्ति ॥ १३ ॥
Verse text
badhnāti tantryām iva dāmabhir gāḥ
yasmai baliṁ ta ime nāma-karma-
nibandha-baddhāś cakitā vahanti
Synonyms
Translation
Purport
varṇāśrama-vibhāgaśaḥ
svanuṣṭhitasya dharmasya
saṁsiddhir hari-toṣaṇam
Devanagari
सोमोऽग्निरीश: पवनो विरिञ्चि: ।
आदित्यविश्वे वसवोऽथ साध्या
मरुद्गणा रुद्रगणा: ससिद्धा: ॥ १४ ॥
अन्ये च ये विश्वसृजोऽमरेशा
भृग्वादयोऽस्पृष्टरजस्तमस्का: ।
यस्येहितं न विदु: स्पृष्टमाया:
सत्त्वप्रधाना अपि किं ततोऽन्ये ॥ १५ ॥
Verse text
somo ’gnir īśaḥ pavano viriñciḥ
āditya-viśve vasavo ’tha sādhyā
marud-gaṇā rudra-gaṇāḥ sasiddhāḥ
bhṛgv-ādayo ’spṛṣṭa-rajas-tamaskāḥ
yasyehitaṁ na viduḥ spṛṣṭa-māyāḥ
sattva-pradhānā api kiṁ tato ’nye
Synonyms
Translation
Purport
pumān veda vidhitsitam
yad-vijijñāsayā yuktā
muhyanti kavayo ’pi hi
kaścid yatati siddhaye
yatatām api siddhānāṁ
kaścin māṁ vetti tattvataḥ
Devanagari
हृदा गिरा वासुभृतो विचक्षते ।
आत्मानमन्तर्हृदि सन्तमात्मनां
चक्षुर्यथैवाकृतयस्तत: परम् ॥ १६ ॥
Verse text
hṛdā girā vāsu-bhṛto vicakṣate
ātmānam antar-hṛdi santam ātmanāṁ
cakṣur yathaivākṛtayas tataḥ param
Synonyms
Translation
Purport
Devanagari
परस्य मायाधिपतेर्महात्मन: ।
प्रायेण दूता इह वै मनोहरा-
श्चरन्ति तद्रूपगुणस्वभावा: ॥ १७ ॥
Verse text
parasya māyādhipater mahātmanaḥ
prāyeṇa dūtā iha vai manoharāś
caranti tad-rūpa-guṇa-svabhāvāḥ
Synonyms
Translation
Purport
Devanagari
दुर्दर्शलिङ्गानि महाद्भुतानि ।
रक्षन्ति तद्भक्तिमत: परेभ्यो
मत्तश्च मर्त्यानथ सर्वतश्च ॥ १८ ॥
Verse text
durdarśa-liṅgāni mahādbhutāni
rakṣanti tad-bhaktimataḥ parebhyo
mattaś ca martyān atha sarvataś ca
Synonyms
Translation
Purport
Devanagari
न वै विदुऋर्षयो नापि देवा: ।
न सिद्धमुख्या असुरा मनुष्या:
कुतो नु विद्याधरचारणादय: ॥ १९ ॥
Verse text
na vai vidur ṛṣayo nāpi devāḥ
na siddha-mukhyā asurā manuṣyāḥ
kuto nu vidyādhara-cāraṇādayaḥ
Synonyms
Translation
Purport
Devanagari
प्रह्लादो जनको भीष्मो बलिर्वैयासकिर्वयम् ॥ २० ॥
द्वादशैते विजानीमो धर्मं भागवतं भटा: ।
गुह्यं विशुद्धं दुर्बोधं यं ज्ञात्वामृतमश्नुते ॥ २१ ॥
Verse text
kumāraḥ kapilo manuḥ
prahlādo janako bhīṣmo
balir vaiyāsakir vayam
dharmaṁ bhāgavataṁ bhaṭāḥ
guhyaṁ viśuddhaṁ durbodhaṁ
yaṁ jñātvāmṛtam aśnute
Synonyms
Translation
Purport
Devanagari
भक्तियोगो भगवति तन्नामग्रहणादिभि: ॥ २२ ॥
Verse text
puṁsāṁ dharmaḥ paraḥ smṛtaḥ
bhakti-yogo bhagavati
tan-nāma-grahaṇādibhiḥ
Synonyms
Translation
Purport
duḥkhālayam aśāśvatam
nāpnuvanti mahātmānaḥ
saṁsiddhiṁ paramāṁ gatāḥ
Devanagari
अजामिलोऽपि येनैव मृत्युपाशादमुच्यत ॥ २३ ॥
Verse text
hareḥ paśyata putrakāḥ
ajāmilo ’pi yenaiva
mṛtyu-pāśād amucyata
Synonyms
Translation
Purport
harer nāmaiva kevalam
kalau nāsty eva nāsty eva
nāsty eva gatir anyathā
Devanagari
सङ्कीर्तनं भगवतो गुणकर्मनाम्नाम् ।
विक्रुश्य पुत्रमघवान् यदजामिलोऽपि
नारायणेति म्रियमाण इयाय मुक्तिम् ॥ २४ ॥
Verse text
saṅkīrtanaṁ bhagavato guṇa-karma-nāmnām
vikruśya putram aghavān yad ajāmilo ’pi
nārāyaṇeti mriyamāṇa iyāya muktim
Synonyms
Translation
Purport
duḥkha-grāmād vimucyate
harer adbhuta-karmaṇaḥ
janma-karma-guṇānāṁ ca
tad-arthe ’khila-ceṣṭitam
jagan-maṅgalam aṁhasām
mahatām api kauravya
viddhy aikāntika-niṣkṛtam
uddhavātmani vedinām
mayi sañjāyate bhaktiḥ
ko ’nyo ’rtho ’syāvaśiṣyate
nāmāny eva haranty agham
aviśrānti-prayuktāni
tāny evārtha-karāṇi ca
harer nāmaiva kevalam
kalau nāsty eva nāsty eva
nāsty eva gatir anyathā
Devanagari
देव्या विमोहितमतिर्बत माययालम् ।
त्रय्यां जडीकृतमतिर्मधुपुष्पितायां
वैतानिके महति कर्मणि युज्यमान: ॥ २५ ॥
Verse text
devyā vimohita-matir bata māyayālam
trayyāṁ jaḍī-kṛta-matir madhu-puṣpitāyāṁ
vaitānike mahati karmaṇi yujyamānaḥ
Synonyms
Translation
Purport
Devanagari
सर्वात्मना विदधते खलु भावयोगम् ।
ते मे न दण्डमर्हन्त्यथ यद्यमीषां
स्यात् पातकं तदपि हन्त्युरुगायवाद: ॥ २६ ॥
Verse text
sarvātmanā vidadhate khalu bhāva-yogam
te me na daṇḍam arhanty atha yady amīṣāṁ
syāt pātakaṁ tad api hanty urugāya-vādaḥ
Synonyms
Translation
Purport
prasāda-leśānugṛhīta eva hi
jānāti tattvaṁ bhagavan-mahimno
na cānya eko ’pi ciraṁ vicinvan
Devanagari
ये साधव: समदृशो भगवत्प्रपन्ना: ।
तान्नोपसीदत हरेर्गदयाभिगुप्तान्
नैषां वयं न च वय: प्रभवाम दण्डे ॥ २७ ॥
Verse text
ye sādhavaḥ samadṛśo bhagavat-prapannāḥ
tān nopasīdata harer gadayābhiguptān
naiṣāṁ vayaṁ na ca vayaḥ prabhavāma daṇḍe
Synonyms
Translation
Purport
Devanagari
पादारविन्दमकरन्दरसादजस्रम् ।
निष्किञ्चनै: परमहंसकुलैरसङ्गै-
र्जुष्टाद्गृहे निरयवर्त्मनि बद्धतृष्णान् ॥ २८ ॥
Verse text
pādāravinda-makaranda-rasād ajasram
niṣkiñcanaiḥ paramahaṁsa-kulair asaṅgair
juṣṭād gṛhe niraya-vartmani baddha-tṛṣṇān
Synonyms
Translation
Purport
ātma-sainyeṣv asatsv api
teṣāṁ pramatto nidhanaṁ
paśyann api na paśyati
Devanagari
चेतश्च न स्मरति तच्चरणारविन्दम् ।
कृष्णाय नो नमति यच्छिर एकदापि
तानानयध्वमसतोऽकृतविष्णुकृत्यान् ॥ २९ ॥
Verse text
cetaś ca na smarati tac-caraṇāravindam
kṛṣṇāya no namati yac-chira ekadāpi
tān ānayadhvam asato ’kṛta-viṣṇu-kṛtyān
Synonyms
Translation
Purport
puruṣeṇa paraḥ pumān
viṣṇur ārādhyate panthā
nānyat tat-toṣa-kāraṇam
Devanagari
नारायण: स्वपुरुषैर्यदसत्कृतं न: ।
स्वानामहो न विदुषां रचिताञ्जलीनां
क्षान्तिर्गरीयसि नम: पुरुषाय भूम्ने ॥ ३० ॥
Verse text
nārāyaṇaḥ sva-puruṣair yad asat kṛtaṁ naḥ
svānām aho na viduṣāṁ racitāñjalīnāṁ
kṣāntir garīyasi namaḥ puruṣāya bhūmne
Synonyms
Translation
Purport
Devanagari
महतामपि कौरव्य विद्ध्यैकान्तिकनिष्कृतम् ॥ ३१ ॥
Verse text
jagan-maṅgalam aṁhasām
mahatām api kauravya
viddhy aikāntika-niṣkṛtam
Synonyms
Translation
Purport
Devanagari
यथा सुजातया भक्त्या शुद्ध्येन्नात्मा व्रतादिभि: ॥ ३२ ॥
Verse text
uddāmāni harer muhuḥ
yathā sujātayā bhaktyā
śuddhyen nātmā vratādibhiḥ
Synonyms
Translation
Purport
nāmāny eva haranty agham
aviśrānti-prayuktāni
tāny evārtha-karāṇi ca
Devanagari
मायागुणेषु रमते वृजिनावहेषु ।
अन्यस्तु कामहत आत्मरज: प्रमार्ष्टु-
मीहेत कर्म यत एव रज: पुन: स्यात् ॥ ३३ ॥
Verse text
māyā-guṇeṣu ramate vṛjināvaheṣu
anyas tu kāma-hata ātma-rajaḥ pramārṣṭum
īheta karma yata eva rajaḥ punaḥ syāt
Synonyms
Translation
Purport
Devanagari
संस्मृत्य विस्मितधियो यमकिङ्करास्ते ।
नैवाच्युताश्रयजनं प्रतिशङ्कमाना
द्रष्टुं च बिभ्यति तत: प्रभृति स्म राजन् ॥ ३४ ॥
Verse text
saṁsmṛtya vismita-dhiyo yama-kiṅkarās te
naivācyutāśraya-janaṁ pratiśaṅkamānā
draṣṭuṁ ca bibhyati tataḥ prabhṛti sma rājan
Synonyms
Translation
Purport
Devanagari
कथयामास मलय आसीनो हरिमर्चयन् ॥ ३५ ॥
Verse text
bhagavān kumbha-sambhavaḥ
kathayām āsa malaya
āsīno harim arcayan